Neysluhlé

Starfsfólk ríkisins

Kjarasamningar aðildarfélaga BHM og ríkisins geyma ákvæði um matar- og kaffitíma, aðstöðu til að neyta matar og drykkjar og greiðslu fæðispeninga þegar starfsfólk hefur ekki aðgang að mötuneyti við þær aðstæður sem nánar eru tilgreindar í kjarasamningi. Hér er farið yfir helstu reglur sem gilda um þessi atriði á vinnustöðum ríkisins.

1. Neysluhlé og virkur vinnutími

Matar- og kaffitímar á vinnutíma

Neysla matar og drykkjar við vinnu: Starfsfólki er heimilt að neyta matar og drykkjar við vinnu sína þegar því verður við komið vegna starfsins. Slíkur tími telst til virks vinnutíma.

Sérstök dagleg hlé á forræði starfsfólks: Með samkomulagi stjórnenda stofnunar og einfalds meirihluta starfsfólks er heimilt að ákveða sérstök dagleg hlé sem eru á forræði starfsfólks. Slík hlé teljast ekki til virks vinnutíma og lengja því daglega viðveru sem þeim nemur.

Vinna í umsömdum hléum: Sé starfsfólki gert að vinna að beiðni yfirmanns í slíku hléi á stofnun þar sem samkomulag um sérstök dagleg hlé er í gildi skal greiða fyrir þann tíma með yfirvinnukaupi.

2. Aðstaða og aðgangur að mötuneyti

Aðstaða á föstum vinnustað: Starfsfólk sem vinnur á föstum vinnustað skal hafa aðgang að matstofu eftir því sem við verður komið.

Kröfur til matstofu: Með matstofu er átt við stað þar sem unnt er að bera fram heitan og kaldan mat, hvort sem hann er aðfluttur eða eldaður á staðnum. Húsakynni og aðstaða skulu fullnægja kröfum heilbrigðisyfirvalda.

Kostnaður: Starfsfólk greiðir efnisverð matar en stofnunin ber annan rekstrarkostnað vegna mötuneytisins.

Þegar mötuneyti er ekki á vinnustað: Sé mötuneyti ekki starfrækt á vinnustað skal eftir því sem unnt er tryggja starfsfólki aðgang að nærliggjandi mötuneyti á vegum vinnuveitanda. Einnig getur komið til þess að matur sé fluttur á vinnustað án kostnaðar fyrir starfsfólk.

Matur keyptur annars staðar: Kaupi stofnun mat annars staðar með þeim hætti sem kjarasamningurinn gerir ráð fyrir greiðir starfsfólk fyrir sambærilegan mat verð sem miðast við meðaltalsverð í mötuneyti Stjórnarráðsins.

Aðkoma starfsfólks að rekstri mötuneytis: Þar sem mötuneyti er starfrækt skal starfsfólk tilnefna tvo trúnaðarmenn úr sínum hópi. Þeir skulu hafa eftirlit með rekstrinum og aðgang að reikningum mötuneytisins.

3. Fæðispeningar

Starfsfólk getur átt rétt á fæðispeningum ef það hefur ekki aðgang að mötuneyti þótt slíkur aðgangur eigi að vera fyrir hendi samkvæmt kjarasamningi. Sama á við um starfsfólk sem er á vakt þegar mötuneyti er lokað, að öðrum skilyrðum samningsins uppfylltum.

Lágmarksvinnutími: Réttur til fæðispeninga er bundinn því skilyrði að dagleg vinnuskylda sé sex klukkustundir eða lengri.

Fjárhæð: Grunnfjárhæð fæðispeninga samkvæmt kjarasamningi er 638 kr.

Verðbætur: Fjárhæðin tekur breytingum á þriggja mánaða fresti í samræmi við matvörulið vísitölu neysluverðs. Miðað er við grunnvísitölu maí 2024, 236,6 stig. Því getur fjárhæð greiðslunnar á hverjum tíma verið önnur en grunnfjárhæðin sem tilgreind er í kjarasamningnum.

4. Máltíðir með skjólstæðingum

Starfsfólk sem vegna starfs síns þarf að matast með skjólstæðingum og aðstoða þá við borðhald greiðir ekki fyrir þær máltíðir, enda sé ekki tekið tillit til þess með öðrum hætti, svo sem með styttri vinnutíma eða sérstakri greiðslu.

Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög

Kjarasamningar aðildarfélaga BHM og sveitarfélaganna kveða skýrt á um réttindi starfsmanna varðandi hlé frá vinnu, matstöðu, aðstöðu til neyslu matar og drykkjar, svo og rétt til fæðispeninga þegar aðstaða er ekki til fyrirmyndar. Hér er farið yfir helstu reglur sem gilda um þessi mál á vinnustöðum hjá sveitarfélögum.

1. Hlé frá vinnu og virkur vinnutími

Matar- og kaffitímar á vinnutíma

• Neysla við vinnu: Starfsmönnum er heimilt að neyta matar og drykkja við vinnu sína þegar því verður við komið starfsins vegna. Slík hlé teljast hluti af virkum vinnutíma.
• Sérstök dagleg hlé á forræði starfsmanna: Með samkomulagi stjórnenda stofnunar/vinnustaðar og einfalds meirihluta þeirra starfsmanna sem málið varðar er heimilt að ákvarða dagleg hlé sem eru á forræði starfsmanna. Þessi hlé lengja daglega viðveru starfsmanna samsvarandi, enda teljast þau ekki til virks vinnutíma.
• Vinna í hléi: Á þeim vinnustöðum þar sem hlé eru ákvörðuð með framangreindu samkomulagi og unnið er í hléinu að beiðni yfirmanns, skal greiða fyrir þann tíma með yfirvinnukaupi.

2. Aðstaða og aðgangur að mötuneyti

• Fastur vinnustaður og mötuneyti: Starfsmenn sem eru við störf á föstum vinnustað skulu hafa aðgang að matstofu eftir því sem við verður komið.
• Skilyrði matstofu: Matstofa telst sá staður þar sem hægt er að bera fram heitan og kaldan mat (aðfluttan eða eldaðan á staðnum). Húsakynni og aðstaða skulu vera í samræmi við kröfur viðkomandi heilbrigðisyfirvalda.
• Kostnaður: Starfsmenn greiða efnisverð matarins, en annar rekstrarkostnaður greiðist af viðkomandi vinnustað/stofnun.
• Skortur á mötuneyti: Á þeim vinnustöðum þar sem ekki er starfrækt mötuneyti skal reynt að tryggja starfsmönnum aðgang að nærliggjandi mötuneyti á vegum vinnuveitanda, eða láta í té útbúnaður til að flytja matinn á matstofu vinnustaðar þannig að starfsmönnum sé flutningur matarins að kostnaðarlausu.
• Matarkaup annars staðar: Ef stofnunin kaupir mat hjá öðrum aðila en greinir í gr. 3.2.2, skulu starfsmenn greiða fyrir sambærilegan mat upphæð er svarar til meðaltalsverðs er starfsmenn greiða í mötuneyti Stjórnarráðsins.

3. Fæðispeningar

Ef starfsmaður hefur ekki aðgang að matstofu þótt hann ætti að hafa það skv. kjarasamningi, eða er á vakt þegar matstofa vinnustaðarins er ekki opin, á hann rétt á að fá það bætt með fæðispeningum.

• Skilyrði: Dagleg vinnuskylda starfsmanns þarf að vera 6 klukkustundir eða lengri.
• Upphæð: Fæðispeningar nema 883,82 kr. samkvæmt samningnum.
• Verðbreytingar: Upphæðin breytist á þriggja mánaða fresti í samræmi við matvörulið vísitölu neysluverðs (miðað við aprílmánuð 2024 sem grunnvísitölu, 235,6 stig, miðað við undirvísitölur frá 2008).

4. Skyldumatur og aðstoð við skjólstæðinga

Starfsmönnum sem er gert að matast með skjólstæðingum sínum og aðstoða þá við borðhaldið, skulu undanþegnir því að greiða fyrir þær máltíðir enda sé þeim ekki umbunað fyrir það með öðrum hætti svo sem styttri vinnutíma eða annarri greiðslu.

Almennur vinnumarkaður

Í kjarasamningi SA og aðildarfélaga BHM segir í grein 2.1.1 að samkomulag ráði lengd og fyrirkomulagi neysluhléa og eftir atvikum annarra hléa frá vinnu.

Tekið er fram að hádegishlé, umfram greidd neysluhlé, teljist ekki til greidds vinnutíma.