Konum, körlum og fólki með hlutlausa skráningu kyns í þjóðskrá skulu greidd jöfn laun og njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafn verðmæt störf. Með jöfnum launum er átt við að laun skulu ákveðin á sama hátt fyrir fólk óháð kyni.
Meginregla jafnréttislaga gildir einnig um þá sem falla undir lög um jafna meðferð á vinnumarkaði og njóta verndar gegn mismunun vegna þeirra þátta sem þar eru tilgreindir, þ.m.t. að því er varðar kynhneigð, þjóðernisuppruna, fötlun eða aldur.
Með snjallleit Visku getur þú nálgast allar upplýsingar á vefsíðu félagsins með einföldum og fljótlegum hætti.
Með snjallleit Visku getur þú nálgast allar upplýsingar á vefsíðu félagsins með einföldum og fljótlegum hætti.
Bann við mismunun felur í sér að konur og karlar og aðrir sem njóta verndar samkvæmt lögum njóti sömu launa og sömu kjara fyrir sömu störf og fyrir ólík störf sem metin eru jafn verðmæt.
Krafan um jöfn laun fyrir sömu störf skýrir sig sjálf. Upphaflega snerist hún fyrst og fremst um jafnrétti í launum karla og kvenna en nær í dag einnig til þeirra sem njóta verndar samkvæmt lögum um jafna meðferð á vinnumarkaði.
Hugtakið jafn verðmæt störf nær lengra en sömu störf. Hugtakið hefur m.a. þýðingu við launasetningu starfsfólks í hefðbundnum kvennastéttum. Beiting hugtaksins krefst þess að einstaklingar sem gegna dæmigerðu kvennastarfi fái sömu laun og þeir sem gegna hefðbundnu karlastarfi ef sýnt er fram á að um jafn verðmæt störf er að ræða.
Fjöldi dóma hefur fallið um kyndbundinn launamun og inntak hugtaksins jafn verðmæt störf.
Í dómi Hæstaréttar frá 31. maí 2000 (mál nr. 11/2000) reyndi á samanburð starfa út frá viðmiði jafnréttislaga um sömu laun fyrir jafn verðmæt störf:
Í sambærilegum dómi Hæstaréttar frá 20. janúar 2005 (mál nr. 258/2004) var komist að þeirri niðurstöðu að starf G deildarstjóra á félagsmálastofnun sveitarfélagsins A og starf deildartæknifræðings hjá A væru jafn verðmæt í skilningi jafnréttislaga.
Sjá einnig héraðsdóm Reykjavíkur (mál nr. E-3148/2022).
Starfsfólki er ávallt heimilt að skýra frá launakjörum sínum ef það kýs að gera svo, sbr. 3. mgr. 6. gr. jafnréttislaga. Ákvæði um launaleynd í ráðningarsamningi hefur því ekki þýðingu að lögum.
Atvinnurekanda er óheimilt að segja einstaklingi upp störfum sökum þess að hann hafi krafist leiðréttingar á grundvelli jafnréttislaga eða laga um jafna meðferð á vinnumarkaði, sbr. 20. gr. jafnréttislaga. Þá ber að tryggja að starfsfólk verði ekki beitt órétti í starfi, svo sem með tilliti til starfsöryggis, starfskjara eða mats á árangri, á grundvelli þess að hafa kært eða veitt upplýsingar um kynbundna eða kynferðislega áreitni eða kynjamismunun.
Ef starfmanni er sagt upp eða verður fyrir órétti í starfi ber atvinnurekanda að sanna að ætlað órétti grundvallist ekki á leiðréttingarkröfu eða kvörtun starfsmanns. Þessi sönnunarregla gildir í eitt ár frá því að starfsmaður lagði fram kvörtun eða kröfu um leiðréttingar.
Sjá til hliðsjónar dóm Landsréttar í máli nr. 681/2020.
Gögn þessi koma frá BHM, seinast uppfærð 18. júlí 2024.