Ísland orðið 84% dýrara en Evrópa og aldrei verið eins dýrt
Ísland hefur aldrei verið dýrara en árið 2026 og er nú orðið dýrasta land heims samkvæmt greiningu Visku. Verðlag á Íslandi er orðið 84% hærra en að meðaltali í Evrópu og mun hærra en í nágrannalöndunum.
Helstu niðurstöður greiningarinnar eru:
- Verðlag á Íslandi mælist nú 84% hærra en í 27 löndum Evrópu að meðaltali sem er sögulegt met horft til 30 ára. Ísland er mun dýrara en flest önnur lönd á topp 10 lista yfir dýrustu löndin.
- Ísland er miklu dýrara en hin Norðurlöndin í flestum flokkum, t.d. 44% dýrara í matvörum, þar af 71% dýrara í kjötvörum. Landsmenn greiða þá 40% hærra verð fyrir bifreiðar en aðrir Norðurlandabúar að meðaltali. Hærri laun á Íslandi en á öðrum Norðurlöndum skýra þó ekki alla dýrtíðina; í raun er verðmunur milli Íslands og annarra Norðurlanda nær tvöfaldur á við launamuninn. Íslenskir ofurtollar og fákeppni skipta þar miklu.
- Verðlag á Íslandi hækkar nú tvöfalt hraðar en verðlag innan Evrópska efnahagssvæðisins á sama tíma og krónan helst tiltölulega sterk. Allt stefnir í samdrátt í útflutningi, veikingu krónunnar og kaupmáttarrýrnun nema takist að koma verðbólgu á Íslandi undir verðbólgu í viðskiptalöndum. Verðlag er einfaldlega orðið of hátt á Íslandi.
2. Viska hvetur heimilin til að auka verðvitund og veita fyrirtækjum aðhald: Þótt verðlag hafi hækkað um 30% frá árinu 2022 hafa heimilin nær ekkert dregið úr neyslu og fyrirtækin hafa því litla ástæðu til að halda aftur af hækkunum. Nú er kominn tími til að heimili landsins snúi vörn í sókn og þrýsti á verðlækkanir, til dæmis með því að:
- Bera saman verð milli verslana áður en verslað er, t.d. á ja.is eða með verðlagsappi ASÍ
- Bera saman kíló- og einingaverð í matvörubúðum og velja alltaf ódýrasta kostinn
- Nýta tveir-fyrir-einn tilboð á veitingastöðum gegnum símafyrirtæki og vildarklúbba
- Hætta viðskiptum við fyrirtæki sem hafa hækkað verð óhóflega og verðlauna þau sem bjóða upp á sanngjörn verð, t.d. með því að hvetja aðra til að versla við þau.
Stjórnvöld hafa þá ýmsar leiðir til að draga úr verðbólgu. Auka þarf traust á ríkisfjármálum og byggja fjármálaáætlanir á raunhæfari forsendum. Tryggja þarf íslenskum fyrirtækjum sambærileg starfsskilyrði og erlendis, meðal annars með virkara samkeppniseftirliti og hagstæðara regluverki. Sterkt atvinnulíf er forsenda velferðar á Íslandi.