Hæstu álög­ur á milli­tekju­fjöl­skyld­ur á Norð­ur­lönd­um og verð á líter af eldsneyti nálg­ast 500 krón­ur

Álögur á vinnu hjá millitekjufjölskyldum hæstar á Norðurlöndum

Fjárlagafrumvarp 2027 boðar ýmsar breytingar sem auka álögur á vinnandi fólk. Persónuafsláttur og skattþrep munu aðeins hækka í takt við verðbólgu, í stað verðbólgu að viðbættu 1% framleiðniviðmiði, og viðmiðunarfjárhæðir barnabóta verða óbreyttar. Þetta kemur sérstaklega illa við millitekjufjölskyldur, sem þegar bera hæstu álögur á Norðurlöndum.

Árið 2025 voru heildarálögur á vinnu hjá hjónum með meðallaun og tvö börn hæstar á Íslandi af öllum Norðurlöndum, eða 41% af heildarlaunakostnaði samanborið við 37% að meðaltali á hinum Norðurlöndunum. Hér er um að ræða skatta og lögbundnar greiðslur sem tengjast launum og vinnu, að frádregnum bótum, en ekki neysluskatta eða önnur gjöld heimilanna.

Ein skýringin er að stuðningur ríkisins við barnafjölskyldur með millitekjur er hverfandi á Íslandi samanborið við önnur Norðurlönd.  Nema þær aðeins 0,8% af brúttólaunum á Íslandi samkvæmt samanburði OECD, samanborið við 2,6% að meðaltali á hinum Norðurlöndunum. Fjárlagafrumvarpið gerir vonda stöðu verri.

Bensínlítri á allt að 452 krónur og dísillítrinn á allt að 486 krónur?

Í fjárlagafrumvarpinu er boðuð 15,9% hækkun kílómetragjalds. Til að bera nýja gjaldið saman við eldra kerfi eldsneytisskatta má umreikna það í jafngildi skatts á hvern lítra eldsneytis. Sé miðað við bifreiðar sem eyða á bilinu 4–12 lítrum á hundraðið, mun bensínlítrinn þá kosta á bilinu 317–452 kr. á næsta ári og dísellítrinn 352–486 kr., að teknu tilliti til kílómetragjalds, gengis og núverandi heimsmarkaðsverðs.  Eldsneytisverð, fyrir eyðsluminnstu bílana, verður tugum prósenta hærra á Íslandi en á öðrum Norðurlöndum á árinu 2027 eða það næst hæsta í heiminum, á eftir Hong Kong.  Til viðbótar hafa stjórnvöld boðað innleiðingu veggjalda á vegum landsins.

Viska varar við hagstjórnarlegum afleik og leggur til 5 mótvægisaðgerðir

Álögur á millitekjufjölskyldur eru þegar of háar í norrænum samanburði og leita ætti allra leiða til að lækka þær til framtíðar.  En þyngsti skatturinn á heimilin um þessar mundir er verðbólgan og í því ljósi telur Viska það hagstjórnarlegan afleik að verðtryggja krónutölugjöld og hækka kílómetragjaldið um 15,9%. Áhrifin felast ekki aðeins í beinu framlagi þessara hækkana til verðbólgu heldur setja hækkanirnar fordæmi fyrir atvinnulífið og næra verðbólguvæntingar. Ríkið getur ekki ætlast til verðstöðugleika af atvinnulífinu á sama tíma og það verðtryggir eigin gjaldskrár.

Krafa Visku er einföld: hækkun krónutölugjalda og kílómetragjalds verði takmörkuð við 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans. Ríkisstjórnin getur fjármagnað tekjutapið að hluta með eftirfarandi fimm aðgerðum sem hvorki fela í sér aukinn halla né koma niður á grunnþjónustu. Þannig má halda fast í markmiðið um hallalaus fjárlög án þess að ríkið sjálft ýti undir verðbólgu eða auki enn frekar álögur á vinnandi fólk. Aðgerðirnar má sjá að neðan.