Beint í efni
Ávinningur aðildar

Ávinningur aðildar

    Kjör og réttindi

    Kjör og réttindi

      Hagsmunagæsla

      Hagsmunagæsla

        Launagreiðendur

        Launagreiðendur

          Kjör og réttindiSkráning í ViskuSenda inn fyrirspurn
          Eldsneyti á dælu

          Höfundur

          Vilhjálmur Hilmarsson

          Vilhjálmur Hilmarsson

          hagfræðingur Visku

          Greiningar

          Eldsneytis­verð tutt­ugu krón­um of hátt vegna sögu­legr­ar álagn­ing­ar

          Íslensku olíufélögin eru nær fjórfalt líklegri til að skila verðhækkunum til neytenda en verðlækkunum og álagning á bensín hefur verið sögulega há undanfarið. Eldsneytisverð gæti verið um 20 krónum lægra ef olíufélögin færðu álagningu að langtímameðaltalinu. Viska hvetur stjórnvöld til að þrýsta á olíufélögin til að hlífa almenningi við áhrifum Íransstríðsins með lægri álagningu. Þetta er meðal þess sem kemur fram í greiningu Visku í mars 2026. 

          Álagning í sögulegum hæðum og verð á eldsneyti 20 krónum of hátt undanfarið

          Álagning á hvern bensínlítra hefur aukist verulega síðustu 5 ár og var hún sögulega há á fyrstu tveimur mánuðum ársins. Var álagning á hvern bensínlítra þá rúmlega 70 krónur að meðaltali samkvæmt áætlun Visku sem er um 18 krónum yfir langtímameðaltali álagningar, á verðlagi ársins 2026. Ef álagningin hefði verið við langtímameðaltal undanfarið hefði eldsneytisverð líklega verið um 20 krónum lægra að teknu tilliti til virðisaukaskatts. Eldsneytisverð á Íslandi er einfaldlega miklu hærra en það þarf að vera vegna fákeppninnar sem einkennir íslenska markaðinn. Sjá mynd að neðan sem sýnir áætlaða álagningu olíufélaga á bensínlítra á verðlagi dagsins í dag, árin 1996-2026.  Athugið að hér er átt við meðaltal yfir allt landið en samkeppni í verði eldsneytis er mjög staðbundin á Íslandi og verðmunur mikill milli stöðva. 

          Olíufélögin geta hlíft heimilum við verðbólguþrýstingi vegna Íransstríðsins

          Fyrstu tölur benda til að Íransstríðið hafi leitt til 40% hækkunar á heimsmarkaðsverði olíu en svo virðist sem olíufélögin hafi nú þegar velt hluta þeirrar hækkunar í verðlagið. Skili þau svo allri hækkuninni í verðlag mun það líklega leiða til verðbólguþrýstings upp á 0,7% til skamms tíma en mun meiri verðbólgu til lengri tíma. Olíufélögin gætu hins vegar hæglega hlíft heimilunum við stórum hluta áhrifa vegna Íransstríðsins með því að lækka álagningu í átt að langtímameðaltali. Lækki þau til að mynda álagningu á eldsneyti um 20 kr. gæti það verulega létt á verðbólguþrýstingi vegna stríðsins enn sem komið er. Sjá mynd að neðan sem sýnir mismunandi sviðsmyndir hækkana á eldsneytisverði eftir því hvernig olíufélögin bregðast við verðhækkunum á heimsmörkuðum.

          Olíufélögin nær fjórfalt líklegri til að skila hækkunum í verðlag en lækkunum

          Á árunum 2022-2025 voru olíufélögin nær fjórfalt líklegri til að skila verðhækkunum á heimsmörkuðum í bensínverðið en verðlækkunum. Sést það best á því að fylgni verðhækkana á heimsmarkaði við verðhækkanir á dælu mældist rúmlega 90% á tímabilinu 2022-2025 en fylgni verðlækkana var aðeins um 24%. Athygli vekur að fylgni verðlækkana á heimsmarkaði við bensínverð hefur farið sífellt minnkandi síðustu ár en fylgni hækkana hefur hins vegar aukist verulega. Á árunum 2014-2017 var þessu hins vegar öfugt farið en líklegt er að innreið Costco á eldsneytismarkað hafi þar haft sitt að segja og olíufélögin hafi neyðst að skila lækkunum í verðlagið. Minnir það okkur á mikilvægi virkrar samkeppni fyrir hag íslenskra heimila. Sjá mynd að neðan.

          Miklu hærri samgöngukostnaður og verðbólgan sífellt meira hagnaðardrifin

          Íslendingar greiða nú á bilinu 276-450 krónur fyrir hvern lítra af bensíni að teknu tilliti til kílómetragjalda*.  Einstaklingur á sparneytnum bíl á Íslandi greiðir t.a.m. rúmlega helmingi hærra verð fyrir eldsneytislítrann en Danir, þegar tekið er tillit til kílómetragjaldanna en íbúar Hong Kong eru þeir einu sem greiða hærri samgöngukostnað en Íslendingar í því tilfelli. 

          Sterkar vísbendingar eru um að afnám vörugjalda og olíugjalda um áramótin hafi ekki að fullu skilað sér í verðlag á dælu og félögin séu smám saman að hækka álagningu sína. Viska hvetur stjórnvöld til að þrýsta á olíufélögin til að standa með almenningi á næstu misserum og bera byrðar af Íransstríðinu með almenningi með því að lækka álagningu á verði eldsneytis. Minnir Viska á að allt bendir til að kjarasamningar losni í haust vegna verðbólguþrýstings og heimilin mega ekki við meiri verðbólgu. Síst í samgöngukostnaði sem nú þegar er við þolmörk.

          Að skipta um stéttarfélag er ekki flókið

          Lesa nánar Skiptilykillinn

          Hafa samband

          Borgartún 27

          105 Reykjavík

          Sími 583 8000

          viska@viska.is

          Kt. 491079-0459

          Stéttarfélagsnr. 679