Beint í efni
Ávinningur aðildar

Ávinningur aðildar

    Kjör og réttindi

    Kjör og réttindi

      Hagsmunagæsla

      Hagsmunagæsla

        Launagreiðendur

        Launagreiðendur

          Talmeinafræðingur og barn

          Höfundur

          Vilhjálmur Hilmarsson

          Vilhjálmur Hilmarsson

          hagfræðingur Visku

          82% sjálf­stætt starf­andi tal­meina­fræð­inga hafa litla trú á stjórn­völd­um

          82% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga segjast hafa litla trú á stjórnvöldum þegar kemur að því að stytta biðlista eftir talmeinaþjónustu á Íslandi. Rúmlega 70% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga eru þá óánægð með kjör sín og um 40% sem starfa á samningi við Sjúkratryggingar Íslands íhuga nú að hætta störfum. Stjórnvöld eru sögð leggja meiri áherslu á langar skýrslur um vanda talmeinaþjónustu en markvissar aðgerðir.

          Þetta er meðal þess sem kemur fram í könnun Visku og Félags talmeinafræðinga sem framkvæmd var í desember 2025. Um 90 talmeinafræðingar svöruðu könnuninni, sem jafngildir um helmingi allra starfandi talmeinafræðinga með starfsleyfi á Íslandi.

          Nær 5.000 börn á biðlistum og lítil trú á að stjórnvöld ráði við vandann

          Spurt var hversu mikla trú talmeinafræðingar hafi á getu stjórnvalda til að vinna á biðlistum. Athygli vekur að 82% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga segjast hafa fremur eða mjög litla trú á stjórnvöldum og eru sjálfstætt starfandi talmeinafræðingar mun svartsýnni en þau sem eru í launaðri vinnu. Hafa ber í huga að í lok árs 2024 biðu tæplega 5.000 börn eftir þjónustu sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga og biðtími eftir þjónustu allt að 4 ár á stærstu stofunum.

          Talmeinafræðingar telja stjórnvöld treg til að forgangsraða og spyrja gagnrýnna spurninga. Tvítyngd börn og innflytjendur eru ítrekað sett á biðlista eftir talmeinaþjónustu þegar nær væri að efla íslenskukennslu og snemmtæka skimun í grunnskólum. Ekki hefur tekist að koma á miðlægum biðlista og ábyrgðarskipting ríkis og sveitarfélaga er flókin og óskilvirk. Síðast en ekki síst er bent á að sjálfstætt starfandi talmeinafræðingar hafa setið eftir í kjörum samanborið við aðra háskólamenntaða á Íslandi.  

          71% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga óánægð með kjör sín og um 40% vinna minnst einn dag í viku launalaust fyrir ríkið

          71% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga segjast óánægð með kjör sín, samanborið við aðeins 33% talmeinafræðinga sem eru í launaðri vinnu. Óánægjan virðist mest hjá sjálfstætt starfandi talmeinafræðingum sem vinna fyrir Sjúkratryggingar Íslands en þau hafa verið samningslaus frá árinu 2022.

          Talmeinafræðingar sem vinna fyrir Sjúkratryggingar Íslands segjast þá vinna launalaust margar klukkustundir í viku. Um 40% talmeinafræðinga sem vinna fyrir Sjúkratryggingar Íslands segjast vinna að minnsta kosti einn dag í viku launalaust (meira en 8 klukkustundir) við ýmis konar undirbúning og pappírsvinnu.

          Rúmlega 40% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga sem starfa fyrir Sjúkratryggingar Íslands íhuga að hætta störfum

          41% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga sem starfa fyrir Sjúkratryggingar Íslands hafa íhugað að hætta að starfa sem talmeinafræðingar á síðustu 12 mánuðum samanborið við aðeins 4% þeirra talmeinafræðinga sem eru í launaðri vinnu.

          Kaupmáttarrýrnun hjá sjálfstætt starfandi talmeinafræðingum, langvarandi samningsleysi og samskiptavandi við Sjúkratryggingar Íslands hafa gert að verkum að mikil óánægja er í stéttinni. Sjúkratryggingar eru sagðar hafa engan vilja til að semja um bætt kjör og hafa litla þekkingu á eðli starfs talmeinafræðinga. Talmeinafræðingum hefur verið neitað um að kjarabætur þeirra fylgi launavísitölu að hluta eins og samið hefur verið um við sjúkraþjálfara, lækna og tannlækna. Ekki virðist vilji til að greiða fyrir ólaunaða undirbúningsvinnu.  Erfið samskipti við Sjúkratryggingar Íslands eru sögð stór hluti ástæðunnar fyrir að fyrir að ekki hefur tekist að byggja upp stærri stétt sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga á Íslandi.